چارەنووسی منداڵانی سەر شەقام لە ئێران بەرەو كوێ دەچێت؟

حیسام ئەحمەدیئەگەر ئاوڕێك لە كۆمەڵگا و پێكهاتە جۆراوجۆرەكانی بدەینەوە زۆر بە باشی بۆمان دەر دەكەوێ كە

هەر یەك لە چین و توێژەكانی كۆمەڵگا پێناسەی تایبەت بە خۆیان هەیە و بە پێی ئەو پێناسانە لە ئەرك و مافیان بەهرەمەند دەبن، بەڵام هەر وەك لە سەرەتاوە ئاماژە بە چارەنووسی منداڵان كراوە بەپێویستی دەزانم ئەگەر بە كورتیش بێت ئاوڕێك لەو توێژی كۆمەڵگا بدەینەوە و گرینگییان لە كۆمەڵگا بخەینە بەر باس.

لە هەر كۆمەڵگایەكی پێشكەوتوودا، منداڵان بە داهاتووی ئەو كۆمەڵگایە دێنە ئەژمار و داهاتووی ئەو كۆمەڵگایە گرێدراوە بە توانا و شێوازی پەروەردە بوونیان، واتا هەر كۆمەڵگایەك كە خوازیاری هەنگاو نان بەرەو پێشكەوتن و گەشەسەندن بێت پێویستە لە پەروەردە كردنی گونجاو و تەندروستی منداڵان چاوپۆشی نەكات و لەو راستایەدا خۆیان بە ئەركدار بزانن، چونكە هەر چەند ئەمڕۆ خزمەت بە منداڵان و پەروەردە كردنیان بكرێت دەتوانین لە داهاتوودا بەو رادەیە پشت بە كاریگەر بوونیان لە ئاست گەشە و پیشكەوتنی كۆمەڵگادا ببەستین.

بەڵام ئەوەی جێگای داخ و تێڕامانە ئەوەیە كە هەتا ئێستاش لە زۆربەی وڵاتان و بەتایبەت ئێرانی ژێر دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی چارەنووسی منداڵان بۆتە بەشێكی دابڕاو لە كۆمەڵگا و رێژەیەكی زۆر لە منداڵان رۆژانە لە سەر شەقامەكان سەرقاڵی فرۆشتنی گوڵ و دەسماڵ كاغەزی و تەنانەت لە وێستگەكان بە پاك كردنەوە و شۆردنی ماشین و یان لە هەمووی بە ئازارتر سواڵكردن و هتد … خەریكن و لە نێوان مردن و ژین دا گیریان كردووە و ئاوات و خۆزگەكانیان بۆتە خەونێكی هەرگیز وەدی نەهاتوو.

پێویستە بەر لە هەموو شتێك بزانین منداڵانی سەرشەقام كێن و هۆكاری هاتن و پەنابردنیان بۆ شەقامەكان چییە؟

بەپێی ئەو پێناسانەی بۆ منداڵانی سەر شەقام كراوە دەتوانین لەو چەند خاڵە دا روونی بكەینەوە:

-ئەو منداڵانەی كە لەبەر هەژاری و نەبوونی كەس وكار و بەتایبەت سەرپەرەستی وەك (دایك وباوك)، بۆ زیندوومانیان پەنا بۆ سەر شەقامەكان دەبەن.

-ئەو منداڵانەی كە بە هۆی گرفت و كێشە لە گەڵ بنەماڵە و….بۆ ماوەیەكی كاتی ماڵ جێ‌ دێڵن و روو دەكەنە سەر شەقام و هتد … .

-ئەو منداڵانەی كە بە هۆی هەژاری بنەماڵە و رێژەی زۆری ئەندامانی خێزان وەك نان دەرهێنەرێكی كەم تەمەن ئەرك دار دەكرێن بۆ كاركردن و روودەكەنە سەر شەقام.

– ئەومنداڵانەی كە بە هۆی نەبوونی سەرپەرەست دەكەونە داوی باند و گرووپەكانی جۆراوجۆری وەك كڕیار یان  فرۆشیارانی مادە هۆشبەرەكان و هتد… كە رەوانەی سەر شەقامەكانیان دەكەن.

بەگشتی ئەو چەند خاڵە دەتوانێت نموونەیەك بێت لەو منداڵانەی كە تووشی سەر شەقامەكان دەبن و دەكەونە بەر پەلاماری ئەو مەترسییانەی كە هەڕەشە لە ژیانیان دەكات.

بەپێی سەرچاوەكانی پێوەندیدار بە رێكخراوی «یونیسف»، منداڵانی سەر شەقام لە گەڵ گەلێك گرفت و مەترسیی ئەساسی بەرەو روونە كە بێگوومان كاریگەرییەكی قووڵی لە سەر باری تەندروستی و پەروەردەیی ئەوان هەیە كە برسییەتی و لاوازی جەستەیی، خەمۆكی و نەخۆشییەكانی دەروونی و..لە نێو منداڵان بەگشتی و بەتایبەتی تووش بوون بە لەشفرۆشی و نەخۆشییەكانی وەك» ئیدز» و….و بڵاو بوونەوەی لە ئاستی كۆمەڵگا لە نێو منداڵ و مێرمنداڵانی كچ كە لە سەر شەقامەكان دەبینرێن دەتوانێت چەند قات روو لە زیاد بوون بێت كە دەتوانن بەشێك لەو مەترسییانە بن.

دیارە هۆكاری زۆر هەیە بۆ هاندەر بوونی منداڵان بۆ رووكردنە سەر شەقام كە هەم لە ئاستی بنەماڵە و هەم لە ئاستی كۆمەڵگا بەرچاو دەكەون، لێرەدا پێویستە بەشێك لە هۆكارەكانی نێو بنەماڵە و كۆمەڵگا بخەینە بەر باس كە كاریگەریان لە سەر هاتنی منداڵان بۆ سەر شەقام هەیە. هەژاری ئابووری لە ئاستی كۆمەڵگا بەگشتی شوێن دانەرە لە سەر بنەماڵەكان بۆ ئەوەی نەتوانن ویست و داخوازی منداڵان لە بەر چاو بگرن، هەڵاواردنی رەگەزی و بوونی تەبەقات و نەبوونی یەكسانی كۆمەڵایەتی هەم لە ئاستی كۆمەڵگا و بەتایبەتی لە ئاستی بنەماڵە، بەرز بوونی رێژەی بێكاری و چوونە سەری رێژەی حەشیمەت بەتایبەت لە شارە بچووك و پەراوێز خراوەكان كە دەبێتە هۆی كۆچ كردنی منداڵان بۆ سەر شەقامی شارە گەورەكان، زۆر بوونی رێژەی تەڵاق و تێكدانی ژیانی منداڵ، گیرۆدە بوونی ئەندامانی بنەماڵە بە مادە هۆشبەرەكان، مردنی یەكێك یان هەردوو ئەندامانی  سەرپەرەستی بنەماڵە، رێزنەگرتن لە هەست و سۆز و داخوازییەكانی منداڵ لە ئاستی بنەماڵە و دەیان و سەدانی تر ئەو هۆكارانەن كە دەبنە هۆی پەرەسەندنی ئەو دیاردەیە. لە راستیدا هاتنی منداڵان بۆ سەر شەقام و مانەوەیان بە هەر هۆیەك كاریگەری زۆری لە سەر نا تەندرووست بوونی كۆمەڵگا و پەرەپێدان بە كیشە و قەیرانە كۆمەڵایەتییەكانی وەك بڵاو بوونەوەی مادە هۆشبەرەكان و نەخۆشییە چارەسەر نەكراوەكانی وەك ئیدز و لەش فرۆشی و هتد … هەیە كە بێگوومان داهاتووی وڵات بەرەو ناڕوونی دەبات، بەڵام ئاخۆ ئەركی حكوومەت و داموو دەزگاكانی دەوڵتی لە راستای چارەنووسی ئەو منداڵانە چییە؟ لە وڵاتی ئێران هەتا چەند هەوڵ بۆ چارە سەر یان كەم كردنی ئەو قەیرانە دراوە؟ یان سیستەمی پەروەردەی وڵات تا چەند تووانیویەتی لە رێژەی ئەو منداڵانەی لە شەقام كاتەكانیان تێپەر دەكەن و تەنانەت رۆژانە شاهیدی كەوتنە ژێر ماشێن و گیان لەدەست دانیان بە هۆی نەبوونی باری تەندرووستی پێویست و ….،كەم بكات ؟ ئەوانە و دەیان پرسیاری تری لەو چەشنە دەمێكە بێ‌ وڵام ماونەتەوە.

بە پێی یاساكانی پێوەندیدار بە منداڵان لە وڵاتی ئێران و بەتایبەتی مادەی 79ی یاسای كار كردن ئەو كەسانەی كە تەمەنیان لە ژێر 15 ساڵە بۆیان نییە كار بكەن كەچی لە 29ی خاكەلێوەی ساڵی 1386 ی هەتاوی ئاماری منداڵانی كار بە 7 میلیۆن كەس گەیشتووە، هەروەها  بەپێی ئامارە  نافرمییەكان باس لەوە دەكرێت كە زیاتر لە 10 میلیۆن منداڵ لە وڵاتی ئێران ژیانیان لە سەر شەقامەكان تێپەڕ و بە كاری سەر شەقام و… خەریكن.

لە ماوەی ساڵانی رابردوو لە لایەن دام و دەزگا پێوەندیدارەكانی كۆماری ئیسلامییەوە كۆمەڵێك پرۆژە كە «ئایین نامەی بەختەوەری منداڵانی سەر شەقام» (سامان دهی كودكان خیابانی) وەك گرینگ ترینیان و لە ساڵی 1384 ی هەتاوی لە لایەن هەیئەتی حكوومەت پەسەند و بریاری جێبەجێ‌ كردنی درا، بەڵام تەنیا درووشمێكی بریقەدار كە جگە لە جەوهەری سەر لاپەڕەی تۆز لێنیشتوو شتێكی تری لێنەكەوتۆتەوە، درانە دەر و لە لایەن دەوڵەت، سازمانی بێهزیستی و كۆمیتەی ئیمداد و …هتد ئەركدار كران بۆ نەمانی ئەو قەیرانە لە وڵات بەگشتی و شارەگەورە و سەرجەم پارێزگاكانی وەك تاران و ..هتد بە تایبەتی، كەچی لە ماوەیەكی كورتدا بۆ بە جێ‌ نەگەیاندنی ئەو ئەركە هەركام لەو رێكخراو و ئۆرگانانە ئەوی تری بە تاوانبار و كەمتەر خەم دەزانی لە راستای جێبەجێ نەكردنی پرۆژەكە، بەڵام ئەوەی جێگای تێڕامانە و سەرنجە ئەوەیە كە لە وڵاتێكی وەك ئێران كە  لە زۆربەی بوارەكانی پێوەندیدار بە ئابوورییەوە و بەتایبەتی سەرچاوە ژێر زەوییەكانی وەك نەوت و …پێگەیەكی بەهێز و وەك وڵاتێكی خاوەن سەرمایە نێوی دەبرێت بەڵام خەڵكی ئەو وڵاتە بە رێژەیەكی بەرز لە ژێر هێڵی هەژاریدا دەژین كە بێگوومان ئەوەش دەرخەری ئەو راستیەیە كە كۆماری ئیسلامی سەبارەت بە گەندەڵی ماڵی و قۆرغ كردنی سەرمایەی وڵات لە دەستی خۆیان و سەرمایە گووزاری كردن لە وڵاتانی تر و لە سەرووی هەموویانەوە بوونی ئیدئۆلۆژییەكی چەوت و لە هەمانكاتدا مەسەلەی ناردنی شۆرش بۆ دەرەوەی سنوورەكانی وڵات بۆتە هۆی ئەوە كە لە لایەن دەسەڵاتدارانی كۆماری ئیسلامی چاو پۆشی لە هەر چەشنە بۆچوونێكی مرۆڤانە و بەشەر دۆستانە بكرێت و بۆ بەدەست هێنانی سەركەوتن لە پیلانەكانی پشتیوانی لە گرووپە تووند ئاژۆكان و تاقمە تێرۆریستەكانی وەك حیزبوڵڵا و حەماس و…. بكات و سەرمایەی وڵات لە جێگای سەرف كردن بۆ چارەسەر كردنی قەیرانەكانی وڵات و چارەنووسی پێكهاتەكانی كۆمەڵگا و بەتایبەت منداڵان لە ئاست پەروەردە و پێگەیاندنیان بكات، كەچی لە پێناو پڕ چەك كردن و ناردنی تەقەمەنی بۆ بەهێزكردنی ئەو تاقمانە سەرف دەكرێت و رۆژانە بەدەیان و سەدان منداڵ لە وڵاتدا كاتەكانی تەمەنیان لە سەر شەقامەكان تێپەڕ دەكەن و زۆر جار خولیا و ئاواتەكانیان دەبێتە تراژیدیای وەك چوونی ژێر ماشین و  گیان لەدەستدانیان بە هۆی نەخۆشی جۆراوجۆر كە دەگەرێتەوە بۆ نەبوونی تەندرووستی و هتد …، ئەوەش دەرخەری ئەو راستیەیە كە كۆماری ئیسلامی نە خۆی بە خاوەنی كۆمەڵگای ئێران و چارەنووسی تاكەكانی ئەو وڵاتە دەزانێ‌ و نە لە راستای چارەسەر كردنی قەیرانەكانی وڵاتدا هەنگاو دەنێت، چوونكە لەو بۆچوونە دایە كە هەژاری و بوونی قەیران لە كۆمەڵگادا كاریگەری لە سەر نەبوونی ئاگایی تاك و كۆی وڵات بە مافەكانیان هەیە و ئەوەش كاریگەری هەیە لە سەر درێژ بوونی تەمەنی دیكتاتۆرییەت لەو وڵاتەدا.

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

w

درحال اتصال به %s